Benzoëzuur

In een cosmetisch product kom je benzoëzuur vooral tegen als onderdeel van het conserveringssysteem. Het draagt bij aan de houdbaarheid van de formule en heeft geen specifieke verzorgende werking op huid of haar. Conserveermiddelen beschermen cosmetica met water tegen microbiële bederf. Benzoëzuur wordt ook vermeld als pH-regulerend en geurend ingrediënt. De verdraagbaarheidsbeoordeling van de website deelt benzoëzuur met score 2 in de gele categorie voor laag risico in.

Op de verpakking staat het ingrediënt vermeld onder de INCI-naam „Benzoic Acid“. Welke functie het in een specifieke formule heeft, hangt af van het product. De vermelding ervan alleen bewijst geen specifieke werking op huid of haar.

Voor de persoonlijke verdraagbaarheid zijn de volledige formule en jouw individuele reactie van belang. In een veiligheidsbeoordeling zijn onmiddellijke, niet-immunologische huidreacties beschreven; deze moeten worden onderscheiden van allergische sensibilisatie.

De vermelde functies hebben betrekking op de formule: conservering, pH-regulering en het toevoegen van geur. Ook bij een gevoelige huid is de ingrediëntenlijst dus in eerste instantie informatie over de samenstelling, geen persoonlijke beoordeling van de verdraagbaarheid. Vergelijk zo nodig de volledige INCI-lijst en houd rekening met het beoogde gebruik van het product.

Benzoëzuur kan in cosmetische producten worden gebruikt als conserveermiddel, pH-regelaar of geurstof. Als conserveermiddel helpt het de formule te beschermen tegen microbiële bederf; deze functie is vooral relevant bij producten die water bevatten. Welke rol het speelt in een specifieke crème, shampoo of ander product, hangt af van de formule. De INCI-vermelding is „Benzoic Acid“ en is op de ingrediëntenlijst aan deze Engelse naam te herkennen.

De EU-regelgeving beperkt het gebruik als conserveermiddel afhankelijk van het producttype en drukt de waarden uit als zuur. Voor producten die worden afgespoeld, met uitzondering van mondverzorgingsproducten, geldt een maximumconcentratie van 2,5 procent; voor mondverzorgingsproducten is dat 1,7 procent en voor leave-onproducten 0,5 procent. Deze maxima zijn wettelijke grenzen en geen aanbeveling voor de dosering van een zelfgemaakt product. De werkelijke concentratie en de plaats van de stof in de formule zijn niet alleen aan de hand van de ingrediëntenlijst vast te stellen.

Volg bij gebruik de aanwijzingen op de verpakking van het kant-en-klare cosmetische product en gebruik het alleen waarvoor het bedoeld is. Benzoëzuur is geen zelfstandig exfoliërend of hydraterend ingrediënt, maar vervult functies in de formule, zoals conservering en pH-aanpassing. De overige ingrediënten en de volledige formule bepalen hoe het product kan worden gebruikt. Voor de beoordeling van een combinatie met andere verzorgingsproducten is daarom het specifieke product doorslaggevend.

• Controleer de INCI-lijst op de schrijfwijze „Benzoic Acid“.
• Beschouw het ingrediënt als een onderdeel van de formule, niet als een zelfstandige verzorgende behandeling.
• Gebruik het product volgens de aangegeven productsoort en gebruiksaanwijzing.
• Houd er rekening mee dat voor leave-on-, rinse-off- en mondverzorgingsproducten verschillende EU-maximumhoeveelheden gelden.
• Houd bij een persoonlijke intolerantie rekening met de volledige ingrediëntenlijst en niet alleen met één vermelding.

Benzoëzuur is als conserveermiddel opgenomen in bijlage V, nr. 1 van Verordening (EG) nr. 1223/2009. De toegestane maximumconcentraties worden berekend als benzoëzuur: 2,5 procent in producten die worden afgespoeld, met uitzondering van mondverzorgingsproducten, 1,7 procent in mondverzorgingsproducten en 0,5 procent in leave-onproducten. Deze grenzen gelden voor verschillende producttypen en mogen niet worden opgevat als een gebruikelijke concentratie voor één specifiek product. De functies die CosIng vermeldt, zijn conservering, het toevoegen van geur en pH-regulering.

Een veiligheidsbeoordeling uit 2001 rapporteerde niet-immunologische, onmiddellijke huidreacties en contacturticaria in klinische gegevens. In de samenvatting werden reacties beschreven bij een test met 2 procent benzoëzuur, terwijl de stof bij 2 procent niet als sensibilisator werd ingedeeld. Dit onderscheid is relevant: een onmiddellijke, niet-immunologische reactie is niet hetzelfde als allergische sensibilisatie. De beoordeling adviseerde om met dergelijke reacties rekening te houden bij producten voor baby's en kinderen.

Een bijgewerkte veiligheidsbeoordeling concludeerde dat benzoëzuur en de samen onderzochte stoffen veilig zijn bij de beschreven huidige toepassingen en concentraties. De eerdere beoordeling had de toen beschikbare gegevens voor blootstelling door inademing onvoldoende geacht; bij de latere herbeoordeling werden nieuw beschikbare gegevens meegenomen. Dit betekent niet dat elke individuele huidreactie is uitgesloten. Als je gevoelig reageert op een ingrediënt, is de vermelding „Benzoic Acid“ op de INCI-lijst het concrete aanknopingspunt om de stof in een formule te herkennen.

Benzoëzuur is een aromatisch carbonzuur en het eenvoudigste lid van deze stofgroep; chemisch bestaat het uit een fenylgroep en een carboxygroep. Benzoëhars vormde de basis voor de historische naam van de stof en bevat het zuur. Deze hars is afkomstig van storaxboomsoorten, waaronder Styrax tonkinensis en Styrax benzoin, die in Zuidoost-Azië voorkomen. Benzoëzuur komt ook van nature voor in verschillende vruchten, waaronder veenbessen, frambozen, bosbessen en pruimen.

Ook honing en melk en melkproducten worden genoemd als natuurlijke bronnen. De naam benzoë gaat terug op een Maleis woord voor wierook uit Java en kwam via tussenliggende vormen in de Europese talen terecht. De naam van het zuur verwijst naar benzoëhars, dat lange tijd bekendstond als de natuurlijke bron ervan. De geschiedenis van het chemische onderzoek gaat terug tot de 16e eeuw; de droge destillatie van de hars werd beschreven in 1556.

De samenstelling van benzoëzuur werd later vastgesteld door Justus von Liebig en Friedrich Wöhler, die ook het verband met hippuurzuur onderzochten. Er zijn verschillende chemische productiemethoden, waaronder een laboratoriummethode waarbij uit broombenzeen fenylmagnesiumbromide wordt gemaakt en een reactie van natriumbenzoaat met zuur. Benzoëzuur wordt industrieel gemaakt door oxidatie van tolueen; zuurstof wordt genoemd als oxidatiemiddel en vanadiumpentoxide of metaalnaftenaten onder andere als katalysatoren. Benzoëzuur voor cosmetica wordt hoofdzakelijk verkregen door chemische synthese, terwijl de stof van nature ook in harsen en vruchten voorkomt.

Benzoëzuur is een zwak aromatisch carbonzuur met de brutoformule C7H6O2 en een molaire massa van 122,12 g/mol. De molecuulstructuur omvat een fenyl- of benzeenring met een carboxygroep; zouten en esters van dit zuur worden benzoaten genoemd. Als zuivere stof vormt het kleurloze, glanzende plaatjes of naaldvormige kristallen en lost het maar weinig op in koud water, maar beter in warm water. CosIng vermeldt benzoëzuur als geurstof, pH-regelaar en conserveermiddel.

• Stofklasse: aromatisch carbonzuur.
• Uiterlijk: kleurloze kristalplaatjes of naaldvormige kristallen.
• Water: geringe oplosbaarheid in koud water, betere oplosbaarheid bij warmte.
• Temperatuurgedrag: boven 370 °C ontleedt het langzaam in benzeen en koolstofdioxide.
• Functie in de formule: conservering, pH-aanpassing en het toevoegen van geur zijn de cosmetische functies.

Benzoëzuur heeft een aromatische fenylring met een daaraan gebonden carboxygroep en behoort daarmee tot de aromatische carbonzuren. Het is een zwak zuur en lost maar weinig op in koud water. Voor cosmetische producten worden de functies conservering, geurstof en pH-regulering vermeld.

De antimicrobiële werking wordt verklaard door remming van katalase en peroxidase. Deze enzymen breken reactieve zuurstofdeeltjes af; remming ervan kan ertoe leiden dat waterstofperoxide zich ophoopt in cellen van micro-organismen. Het beschreven mechanisme heeft betrekking op de conservering van de formule.

Een in 2017 gepubliceerde veiligheidsbeoordeling onderzocht benzoëzuur samen met benzylalcohol, benzoëzuurzouten en benzylbenzoaat. De studie nam nieuw beschikbare gegevens over de onderzochte stoffen en hun cosmetische toepassingen mee. De onderzoeksvraag betrof de veiligheid en blootstelling, niet een specifieke verzorgende werking van een kant-en-klaar cosmetisch product.

Een veiligheidsbeoordeling uit 2001 bracht toxicologische en klinische bevindingen over benzoëzuur, natriumbenzoaat en benzylalcohol samen. In de beoordeelde genotoxiciteitstests waren negatieve resultaten in de meerderheid, maar enkele tests waren positief; de samengevatte carcinogeniteitsstudies waren negatief. In de klinische bevindingen werden onmiddellijke, niet-immunologische contactreacties onderscheiden van allergische sensibilisatie.