Wanneer hormonen het haar mede bepalen: wat achter hormonale haaruitval zit
Haaruitval komt zelden van de ene op de andere dag. Vaak sluipt het erin: ineens liggen er meer haren in de wasbak, blijft er na het douchen een pluk in het putje achter of lijkt de scheiding breder in de spiegel. De eerste reflex is dan meestal: stress, verkeerde shampoo, te vaak stylen. In werkelijkheid spelen hormonen bij veel vormen van haaruitval een veel grotere rol dan men denkt. In dit artikel leest u welke hormonen daarin kunnen meespelen, hoe hormonale haaruitval eruitziet en wanneer het zinvol is uw hormoonspiegel te laten controleren.
Hoe hormonen de haargroei beïnvloeden
Elk haar doorloopt een vaste cyclus: eerst een groeifase, dan een korte overgangsfase, vervolgens een rustfase, waarna het haar uitvalt en plaatsmaakt voor een nieuw haar. Hormonen bepalen onder meer hoe lang die groeifase duurt en hoe vlot een nieuwe haar wordt aangemaakt.
Belangrijke spelers daarbij zijn:
Androgenen (bijv. testosteron en dihydrotestosteron, DHT)
Deze hormonen kunnen de groeifase van de haarfollikels verkorten, vooral op erfelijk gevoelige plekken zoals voorhoofd, slapen en kruin. De haren worden daar geleidelijk dunner, korter en minder talrijk.Oestrogenen
Oestrogenen hebben vaak een stabiliserend effect op de haargroeicyclus. Daalt het oestrogeengehalte – bijvoorbeeld na een bevalling of in de overgang – dan kan de haarwisseling versnellen en vallen meer haren tegelijk uit.Schildklierhormonen
Zowel een tekort als een overschot aan schildklierhormonen kan ervoor zorgen dat meer haren tegelijk de rustfase ingaan en uitvallen. Het haar oogt dan over het geheel genomen dunner, vaak ook droger en brozer.Stresshormonen
Langdurige stress zet het lichaam op meerdere fronten onder druk. Via verschillende indirecte mechanismen kan de haargroeicyclus uit balans raken, met versterkte, diffuse haaruitval als mogelijk gevolg.
Of en in welke mate deze hormonale invloeden zichtbaar worden, hangt onder andere af van erfelijke aanleg, algemene gezondheid, voeding en leefstijl.
Zo herkent u of hormonen een rol kunnen spelen
Hormonen zijn lang niet altijd de enige oorzaak van haaruitval, maar bepaalde patronen en bijverschijnselen zijn veelzeggend:
Geleidelijk terugwijkende haarlijn of dunner wordende scheiding
Dit patroon past vaak bij een androgeenbepaalde vorm van haaruitval. De haarwortels zijn dan genetisch gevoeliger voor androgenen, waardoor de haren stap voor stap miniaturiseren.Diffuse haaruitval over het hele hoofd
U merkt vooral meer haren in de borstel, op het kussen of in het doucheputje, zonder scherp begrensde kale plekken. Dit beeld ziet men onder andere na duidelijke hormonale veranderingen (bevalling, stoppen met hormonale anticonceptie, overgang) of bij stoornissen van de schildklier.Begeleidende veranderingen in cyclus, gewicht of welbevinden
Een onregelmatige menstruatie, onverklaarbare gewichtstoename of -afname, uitgesproken vermoeidheid, innerlijke onrust of juist sterkere lichaamsbeharing kunnen erop wijzen dat er meer aan de hand is dan alleen “wat stress”.
Dergelijke signalen vervangen geen medische diagnose, maar helpen wel om gerichter het gesprek met een arts aan te gaan.
Typische valkuilen – en waarom afwachten niet altijd helpt
Rond haaruitval wordt veel tijd verloren, vaak uit onzekerheid of hoop dat het vanzelf overgaat. Dat pakt niet altijd goed uit:
Te lang afwachten
Als hormonale haaruitval jarenlang onopgemerkt of onbehandeld blijft, kunnen haarwortels blijvend verschrompelen. Dan is er minder kans op stevige hergroei, zelfs als de oorzaak later wél wordt aangepakt.Alleen vertrouwen op verzorgingsproducten
Shampoos, tonics en serums kunnen de hoofdhuid kalmeren en de haarstructuur tijdelijk verbeteren, maar ze corrigeren geen hormonale disbalans. Wie zich hierop verlaat, verliest vaak kostbare tijd.Zelfdiagnose zonder medische controle
Haaruitval kan ook te maken hebben met ijzertekort, vitaminegebrek, auto-immuunziekten, medicijngebruik of andere aandoeningen. Alles afdoen als “stress” betekent dat belangrijke oorzaken mogelijk gemist worden.Zich blindstaren op afzonderlijke laboratoriumwaarden
Een enkele hormoonwaarde uit een bloedtest vertelt maar een deel van het verhaal. De interpretatie hoort altijd plaats te vinden in de context van klachten, lichamelijk onderzoek, medicatie en verdere bevindingen.
Wanneer een hormoononderzoek zinvol kan zijn
Het in kaart brengen van de hormonale situatie kan helpen om gerichter te behandelen in plaats van te blijven gissen. Extra onderzoek ligt vooral voor de hand wanneer:
- de haaruitval langer dan enkele maanden aanhoudt of duidelijk toeneemt
- de haarstructuur of -dichtheid merkbaar verandert
- daarnaast cyclusstoornissen, acne, toegenomen lichaamsbeharing of onverklaarbare gewichtsschommelingen optreden
- er aanwijzingen zijn voor een schildklierprobleem (bijv. extreme vermoeidheid, snel koud hebben of juist warmte-intolerantie, hartkloppingen, innerlijke onrust)
- in uw familie ernstige haaruitval vaker voorkomt en u zelf al vroeg veranderingen ziet
In zulke situaties is het verstandig een huisarts of dermatoloog te raadplegen. Meestal volgt eerst een gesprek en lichamelijk onderzoek. Afhankelijk van het vermoeden kan vervolgens gericht bloedonderzoek worden aangevraagd, bijvoorbeeld naar schildklierfunctie, bepaalde geslachtshormonen en andere relevante parameters.
Kort samengevat
Hormonen sturen de haargroeicyclus in hoge mate – vooral androgenen, oestrogenen en schildklierhormonen. Raakt dit systeem ontregeld, dan kan dat uitmonden in diffuse haaruitval of in herkenbare patronen zoals een terugwijkende haarlijn of een dunner wordende scheiding. Houdt de haaruitval langer dan enkele maanden aan, neemt hij duidelijk toe of gaat hij gepaard met andere lichamelijke veranderingen, dan is een medische beoordeling, inclusief eventueel hormoononderzoek, op zijn plaats. Hoe eerder de oorzaak gevonden wordt, hoe beter de kansen om het proces af te remmen of in gunstige zin te beïnvloeden.
Veelgestelde vervolgvragen
Kunnen hormoonschommelingen na het stoppen met hormonale anticonceptie haaruitval veroorzaken?
Ja. Na het stoppen met de pil, een hormoonspiraaltje of andere hormonale anticonceptie kan de haargroeicyclus tijdelijk uit balans raken. Bij veel mensen herstelt dit zich binnen enkele maanden. Blijft de haaruitval echter uitgesproken of langdurig, dan is het verstandig dit medisch te laten beoordelen.
Verliest iedereen in de overgang automatisch meer haar?
Nee. Sommigen merken nauwelijks verschil, anderen ervaren duidelijk meer haaruitval of een veranderde haarstructuur. Erfelijke aanleg, eventuele andere aandoeningen, medicatie en leefstijl spelen mee in hoe sterk de overgang op het haar slaat.
Kan stressgerelateerde haaruitval ook zonder meetbare hormoonveranderingen optreden?
Ja. De invloed van stress op het lichaam is complex en niet altijd volledig in bloedwaarden zichtbaar. Ook als standaard hormoonbepalingen “goed” zijn, kan chronische stress de haargroeicyclus verstoren en tot versterkte haaruitval leiden.
Is een hormoononderzoek de moeite waard als de haaruitval pas sinds enkele weken bestaat?
Verhoogde haaruitval gedurende enkele weken kan voorkomen na infecties, operaties, koorts of perioden van hevige stress. In eerste instantie kan het zinvol zijn het verloop een tijdje te volgen. Houdt de haaruitval langer dan enkele maanden aan, neemt hij toe of treden er bijkomende klachten op, dan is medische controle – en zo nodig hormoononderzoek – aan te raden.