Butan

In een cosmetisch product kom je Butan vooral tegen als onderdeel van een spray- of schuimverpakking. Het zorgt voor druk in de verpakking, zodat de inhoud naar buiten komt wanneer je het ventiel opent. De stof is dus vooral van belang voor het doseren uit de verpakking en niet als huidverzorgend ingrediënt. De compatibiliteitsbeoordeling van de website deelt Butan met score 2 in als laag risico, geel.

Typische voorbeelden zijn deodorantsprays, scheerschuim, droogshampoo en haarschuim, waarbij drijfgassen het doseren uit spuitbussen mogelijk maken. Afhankelijk van het product komt er een fijne nevel of schuim uit de verpakking; de specifieke werking van het product hangt echter af van de volledige formule en het beoogde gebruik. Butan zelf is daarom niet gelijk te stellen aan een vochtinbrengende verzorging, een peeling of een gericht huidverzorgend effect. Ook het soort spray is geen eigenschap die je alleen aan de INCI-naam kunt aflezen.

Heb je een gevoelige huid of verdraag je bepaalde producten niet goed, beoordeel dan de volledige formule en je persoonlijke reactie daarop, in plaats van alleen op basis van het drijfgas conclusies te trekken over het effect op de huid. Cosmetica kunnen ingrediënten bevatten die bij sommige mensen een allergische reactie veroorzaken; dat betekent niet automatisch dat een product voor alle anderen ongeschikt is. Je herkent Butan op de INCI-lijst aan de naam „Butane“. Deze vermelding vertelt je dat de stof aanwezig is, maar niet in welke hoeveelheid die in de formule zit.

Bij het kiezen is vooral het producttype van belang: Butan is te verwachten in producten waarbij een spuitbus de inhoud onder druk afgeeft. Bij een product zonder spray- of schuimafgifte is de functie niet hetzelfde. De verpakking biedt daarom een praktische aanwijzing. Wie een product niet als spuitbus wil gebruiken, kan naar een andere vorm zoeken; op basis van alleen de INCI-naam is geen specifiek alternatief vast te stellen. Butan is dus vooral van belang voor het gebruik vanuit de verpakking, terwijl de verzorgende eigenschappen van een cosmetisch product afhangen van de overige ingrediënten.

In cosmetica wordt Butan als drijfgas in spuitbussen gebruikt. Het creëert druk in de verpakking, zodat de inhoud naar buiten kan komen wanneer het ventiel wordt geopend. Voorbeelden van productgroepen waarin Butan vaak voorkomt, zijn deodorantsprays, scheerschuim, droogshampoo en haarschuim. De consistentie van het product dat naar buiten komt en het gevoel ervan op de huid of het haar hangen af van de formule en de verpakking.

Voor cosmetisch gebruik kan hier geen algemeen geldende gebruiksconcentratie worden genoemd; de beschikbare feiten vermelden geen gangbaar percentage voor afzonderlijke productsoorten. De formule moet aansluiten op de betreffende verpakking en de gewenste afgifte. De functie van Butan heeft betrekking op het uit de verpakking stuwen van de inhoud en is niet hetzelfde als een verzorgende functie. Volg bij het gebruik de aanwijzingen op de betreffende verpakking, omdat die betrekking hebben op het beoogde product en de manier waarop je het moet gebruiken.

Bij het kiezen helpen het type verpakking en de INCI-lijst: spuitbussen zijn de gebruikelijke toepassing en „Butane“ is de naam op de ingrediëntenlijst. Kies zo nodig een andere productvorm als je spuitbussen wilt vermijden; uit de beschikbare informatie volgt geen specifiek alternatief dat voor alle productsoorten geschikt is. Gebruik het product niet op een andere manier dan bedoeld. Butan is een brandbaar gas en kan in hoge concentraties zuurstof verdringen. Adem het daarom niet in en laat het niet vrijkomen in een afgesloten ruimte.

• Controleer de verpakking: gebruik het product alleen in de door de fabrikant bedoelde vorm.
• Lees de INCI-lijst: let op de schrijfwijze „Butane“ als je het drijfgas wilt herkennen.
• Gebruik het ventiel: geef de inhoud af via het daarvoor bestemde ventiel en verander de verpakking niet.
• Vermijd spuitbussen: zoek een andere productvorm als je geen sprayverpakking wilt.

De beschikbare CosIng-gegevens vermelden geen bekende beperking voor Butan. In een andere cosmetische beschrijving wordt de grondstofspecificatie omschreven als Butan met minder dan 0,1 gewichtsprocent Butadieen. Dezelfde bron beschrijft een verbodsvoorwaarde bij een Butadieengehalte van 0,1 gewichtsprocent of meer. Voor een juridische beoordeling van het specifieke product zijn daarom de zuiverheid van de gebruikte grondstof en de geldende eisen voor het cosmetische product van belang.

Onder normale omstandigheden is Butan een gas en wordt het in cosmetische spuitbussen als drijfgas gebruikt. Voor dagelijks gebruik heeft de veiligheidsvraag vooral betrekking op het gebruik van de spuitbus en het inademen van het vrijgekomen gas: hoge concentraties kunnen een verdovende werking hebben of verstikking veroorzaken, en Butan-luchtmengsels zijn ontvlambaar. Deze gevaren hebben betrekking op de omgang met het gas en zijn niet hetzelfde als een cosmetische verzorgende werking of een uitspraak over elk correct gebruik. Gebruik producten volgens de aanwijzingen op het etiket.

Bij consumenten met een gevoelige huid geldt dat mogelijke reacties op cosmetische ingrediënten per persoon kunnen verschillen; allergieën kunnen worden veroorzaakt door zowel natuurlijke als synthetische stoffen. Met de INCI-vermelding „Butane“ kun je de stof op de ingrediëntenlijst herkennen. De indeling van de website is score 2, laag risico, geel. Deze indeling moet worden gezien als een beoordeling van het ingrediënt en vervangt geen beoordeling van de volledige formule. In de beschikbare informatie wordt geen specifieke gebruiksconcentratie voor cosmetica genoemd.

Butan behoort tot de alkanen en heeft de brutoformule C4H10; de onvertakte vorm wordt n-Butan genoemd, naast Isobutan als structuurisomeer. Bij kamertemperatuur en normale druk is Butan een kleurloos gas, maar onder druk kan het vloeibaar worden gemaakt. Het komt van nature voor als bestanddeel van aardgas en aardolie, meestal samen met andere koolwaterstoffen. Voor industriële productie komt het onder andere vrij bij de destillatie van aardolie.

De Britse chemicus Edward Frankland slaagde er in 1849 onbedoeld in om het te synthetiseren tijdens een experiment met ethyljodide en zink. Hij besefte toen niet dat ethylradicalen zich hadden verbonden en interpreteerde het product verkeerd. In 1864 stelde Edmund Ronalds de aanwezigheid ervan in ruwe aardolie vast en beschreef hij de eigenschappen van de stof. Hij noemde de stof „hydride of butyl“, waarbij de toenmalige naamgeving aansloot bij het al bekende boterzuur. De naam Butan ontstond uit de stam „but-“ en de uitgang „-an“ voor organische verbindingen; de stam verwijst naar boterzuur, waarvan de naam samenhangt met het Griekse woord voor boter.

In de 19e eeuw waren er verschillende benamingen voor de stof in omloop, voordat de moderne naam gangbaar werd. Volgens de overgeleverde geschiedenis kreeg Butan pas in het begin van de 20e eeuw praktische betekenis, toen William Snelling Butan en Propan als bestanddelen van benzine identificeerde en hun opslag als vloeibaar gas in drukhouders onderzocht. Sindsdien wordt Butan onder andere gebruikt als brandstof, koelmiddel, drijfgas en grondstof in de chemische industrie. In cosmetica beschrijft de INCI-functie daarentegen een technische taak in de verpakking: het gas creëert druk en stuwt de productinhoud naar buiten wanneer het ventiel wordt geopend.

Butan is een koolwaterstof uit de stofklasse van de alkanen; de brutoformule is C4H10. Bij normale omgevingsdruk is het een kleurloos gas, terwijl het in drukhouders vloeibaar kan zijn. In een spuitbus dient het als drijfgas: de druk in de verpakking stuwt de inhoud naar buiten wanneer het ventiel wordt ingedrukt. Dit is een verpakkings- en afgiftefunctie, geen verzorgende werking op de huid. Butan komt voor als n-Butan en als Isobutan; de twee vormen zijn structuurisomeren met dezelfde brutoformule.

• Stofklasse: alkaan en koolwaterstof met de formule C4H10.
• Uiterlijk: kleurloos gas onder normale omgevingsomstandigheden.
• Aggregatietoestand: kan onder druk vloeibaar worden gemaakt en in drukhouders worden opgeslagen.
• INCI-functie: drijfgas dat de inhoud uit de spuitbus stuwt.
• Isomerie: n-Butan en Isobutan hebben dezelfde brutoformule, maar een verschillende structuur.
• Verbranding: bij volledige verbranding met voldoende zuurstof ontstaan koolstofdioxide en water.

Butan is een alkaan waarvan de moleculen uit koolstof en waterstof bestaan; de brutoformule is C4H10. Naast de onvertakte vorm n-Butan bestaat er ook Isobutan als structuurisomeer. Bij cosmetisch gebruik staat niet de binding aan huidstructuren centraal, maar de fysische functie als drijfgas in een spuitbus. De druk in de verpakking stuwt de inhoud naar buiten wanneer het ventiel wordt geopend.

Doordat Butan onder druk vloeibaar kan worden, kan het in drukhouders worden opgeslagen; bij kamertemperatuur en normale druk is het gasvormig. Wanneer het uit de verpakking komt, gaat het vloeibare drijfgas over in de gasfase en helpt het zo het product af te geven. Deze beschrijving verklaart het verpakkingsmechanisme, niet een verandering van de huid of het haar. De cosmetische functie die bij de INCI-benaming hoort, is die van drijfgas.

Ook chemisch is de stof duidelijk te onderscheiden van verzorgende ingrediënten: bij volledige verbranding met voldoende zuurstof ontstaan koolstofdioxide en water; bij onvolledige verbranding kunnen onder andere koolstofmonoxide of koolstof ontstaan. De verschillende producteigenschappen van de isomeren hangen samen met hun structuur, terwijl ze dezelfde brutoformule hebben. Deze chemische gegevens beschrijven de stof en de reacties ervan, maar tonen op zichzelf geen cosmetisch voordeel voor de huid aan. Voor cosmetische voordelen voor de huid is er hier geen solide basis in onderzoek.

Vanuit wetenschappelijk oogpunt moet de functie daarom nauwkeurig worden omschreven: Butan ondersteunt de technische afgifte van een spuitbus en wordt niet beschreven als een werkzaam ingrediënt dat het uiterlijk van de huid verandert. Voor de beoordeling van een specifieke formule moeten ook de overige ingrediënten, hun hoeveelheden en het daadwerkelijke gebruik van het product worden meegenomen. Een INCI-vermelding alleen geeft noch de volledige formule, noch bewijs voor een bepaald effect. Consumenteninformatie moet daarom onderscheid maken tussen de functie als drijfgas, de kwaliteit van het eindproduct en mogelijke risico's van onjuist gebruik van gas.