De basisstructuur van hyaluronzuur is een lineair polysacharide uit de groep van de glycosaminoglycanen. Bij Hydroxypropyltrimonium Hyaluronate wordt deze structuur chemisch gewijzigd met 2-Hydroxy-3-(N,N,N-trimethylammonio)propyl-groepen; de stofbeschrijving vermeldt de bijbehorende chloridevormen. De trimethylammoniumgroep geeft het derivaat een kationische, oftewel positief geladen eigenschap. Het gaat dus niet om ongewijzigd hyaluronzuur, maar om een functioneel gemodificeerd hyaluronaat.
De beschreven wisselwerking berust op tegengestelde oppervlakteladingen: de positieve lading van het derivaat bevordert de hechting aan negatief geladen huidoppervlakken. Daaruit wordt een sterkere hechting en een lagere afspoelbaarheid afgeleid, ook bij reinigingsproducten. De cosmetische functie die aan het ingrediënt in de ingrediëntenbank wordt toegekend, blijft filmvorming op de huid, het haar of de nagels. Deze mechanistische beschrijving bewijst op zichzelf geen werking in diepere huidlagen en evenmin een verandering van biologische processen.
Verder wordt beschreven dat de film in formules gelijkmatiger over het huidoppervlak kan worden verdeeld en geen plakkerig resultaat hoeft te geven. Een andere productbeschrijving koppelt de hechting aan langduriger hydratatie en vermeldt combinaties met andere vormen van hyaluronzuur. Deze uitspraken hebben betrekking op de beschreven cosmetische eigenschappen en staan niet gelijk aan bewijs voor elke formule. Betrouwbare studies naar een cosmetisch voordeel kunnen hier niet worden aangehaald.
Het gebruik in haarverzorging wordt verklaard door de kationische lading en een sterkere affiniteit met haaroppervlakken; filmvormende en verzorgende functies worden genoemd. Ook de compatibiliteit met anionische, kationische en niet-ionische oppervlakteactieve stoffen wordt beschreven voor bepaalde haarverzorgingsformules. Dergelijke gegevens verklaren waarom een formuleerder het derivaat in huid- of haarverzorging kan gebruiken, maar voorspellen niet hoe sterk een afzonderlijk product werkt. Voor een wetenschappelijke beoordeling moeten daarom de exacte formule, de concentratie en passende onderzoeken naar het betreffende product in aanmerking worden genomen.