Fytinezuur

Op een INCI-lijst herken je fytinezuur aan de naam Phytic Acid. In de formule heeft het vooral een technische functie: het bindt metaalionen die de stabiliteit en kwaliteit van een cosmeticaproduct kunnen beïnvloeden. Dat betekent niet automatisch dat een product met fytinezuur een sterke peeling is of speciaal bedoeld is voor de verzorging van pigmentvlekken. De volledige formule, de concentratie en de overige werkzame stoffen zijn bepalend.

Fytinezuur kan ook voorkomen in formules met exfoliërende ingrediënten. In dat verband wordt het beschreven als een aanvullend bestanddeel, niet als vervanging van andere exfoliërende werkstoffen. Dit kan relevant zijn als je een product met meerdere zuren gebruikt en rekening wilt houden met de gebruiksaanwijzing. Zichtbare veranderingen van de huid kun je niet met zekerheid afleiden uit alleen de ingrediëntenlijst.

In een klinisch onderzoek werd een serum met L-ascorbinezuur en fytinezuur onderzocht bij pigmentvlekken door blootstelling aan de zon. De resultaten hadden betrekking op de combinatie en niet op fytinezuur alleen. Je kunt hieruit dus geen afzonderlijk effect van dit ingrediënt afleiden. Ook was het aantal deelnemers beperkt, waardoor de resultaten niet zomaar toepasbaar zijn op alle producten of huidtypen. Het is daarom verstandig om bij cosmetische verwachtingen de productinformatie en de precieze samenstelling in het oog te houden.

In cosmetische functieoverzichten wordt fytinezuur vermeld als chelaatvormer. Het kan in verschillende productcategorieën voorkomen, waaronder make-up, zonverzorging en haarverzorging. Of een product prettig aanvoelt op je huid, hangt echter af van de volledige formule en je persoonlijke verdraagbaarheid. Als een formule verschillende zuren combineert, kun je eerst de aanwijzingen van de fabrikant volgen en nieuwe producten niet tegelijk met meerdere andere peelings gaan gebruiken.

In cosmetische formules kom je fytinezuur vooral tegen als chelaatvormer. Het kan voorkomen in make-up, zonverzorgingsproducten, haarverzorgingsproducten en huidverzorgingsformules. Als bestanddeel van exfoliërende producten wordt het ook in combinatie met andere zuren gebruikt. Het beoogde gebruik hangt af van het producttype en de gebruiksaanwijzing.

Voor bepaalde toepassingen in peelings noemt een cosmetische bron concentraties van 2 tot 4 procent, vaak in combinatie met salicylzuur of glycolzuur. Voor leave-onproducten wordt daar een concentratie tot 2 procent vermeld; voor afspoelbare producten zoals oogmake-upremover, die in de ogen kunnen komen, wordt een grens van 0,05 procent genoemd. Deze gegevens beschrijven de betreffende productcategorieën en zijn geen advies om zelf een product te doseren of te mengen. Gebruik een kant-en-klaar cosmeticaproduct daarom zoals aangegeven op de verpakking.

Bij een product met meerdere exfoliërende zuren is het verstandig de gebruiksaanwijzing extra goed te lezen. Combineer niet op eigen initiatief meerdere peelings als de aanwijzingen van de fabrikant dit niet vermelden. De functie als chelaatvormer geeft op zichzelf niet aan of een product moet worden afgespoeld en bepaalt ook niet hoe vaak je het moet gebruiken. Bij je keuze zijn het producttype, de productinformatie en de verdraagbaarheid van de volledige formule van belang.

• Controleer op de verpakking of het product een leave-onproduct of een afspoelbaar product is.
• Houd je aan de door de fabrikant aangegeven hoeveelheid en gebruiksfrequentie.
• Stem het gebruik bij een combinatie met andere zuren af op de specifieke productinformatie.
• Gebruik een cosmeticaproduct niet op een andere manier dan bedoeld en maak er geen zelfgemaakt concentraat van.

Fytinezuur wordt in cosmetica gebruikt als chelaatvormer. Het bindt metaalionen die de stabiliteit en kwaliteit van een formule ongunstig kunnen beïnvloeden. Voor cosmetica in de Europese Unie geldt een wettelijk kader voor ingrediënten; de CosIng-vermelding bevat geen bekende beperking voor fytinezuur. Deze databasevermelding vervangt niet de beoordeling van het eindproduct en de specifieke samenstelling ervan.

Een beoordeling van het gebruik in cosmetica beschouwt fytinezuur als veilig en vermeldt concentraties voor specifieke producttoepassingen. Voor leave-onproducten wordt tot 2 procent genoemd. Voor afspoelbare producten, zoals oogmake-upremover die in de ogen kan komen, wordt een limiet van 0,05 procent vermeld. De cijfers gelden voor de beschreven toepassingen en zijn niet bedoeld als handleiding om zelf producten te maken.

Hoe goed je een product verdraagt, hangt niet alleen af van fytinezuur, maar ook van de concentratie, het producttype en de overige ingrediënten. In het klinische onderzoek naar een gecombineerd serum werden lichte tot matige reacties gemeld, zowel aan de kant waar het product was aangebracht als aan de kant met het vehiculum; sommige voorvallen werden mogelijk aan het onderzochte product toegeschreven. De resultaten hebben betrekking op deze specifieke formule en kunnen niet zonder meer worden toegepast op alle cosmetica met fytinezuur. Stop bij een ongewenste reactie met het gebruik van het betreffende product.

Fytinezuur is een hexafosfaatester van myo-inositol en komt voor in planten, vooral in granen, peulvruchten en oliehoudende zaden. In zaden en andere plantendelen dient het als opslagstof voor fosfaat en verschillende kationen, die een kiemplant tijdens de groei kan gebruiken. In de natuur komt het voor als een anion dat fytaat wordt genoemd. Deze rol als plantaardige opslagstof verklaart waarom grondstoffen met fytaat vooral worden gewonnen uit zaden en plantaardige bijproducten.

Als grondstof kan fytinezuur onder meer worden gewonnen uit maïsweekwater en rijstkaf. Voor cosmetische ingrediënten wordt zowel een plantaardige als een synthetische oorsprong vermeld. De naam Phytic Acid is de INCI-aanduiding op de productverpakking; in het Nederlands heet de stof fytinezuur. Chemisch behoort het tot de inositolfosfaten en wordt het ook IP6 of inositolhexafosfaat genoemd.

De stof werd in 1872 voor het eerst als zelfstandige stof geïdentificeerd. In 1903 gebruikte Posternak de naam „la phytine”, terwijl de term phytase in 1907 werd geïntroduceerd door Umetaro Suzuki. De verwijzing naar fytaat in de naam past bij de plantaardige oorsprong en het voorkomen van de stof in zaden en granen. Naast winning uit plantaardige grondstoffen kan de cosmetische grondstof ook van synthetische oorsprong zijn.

Fytinezuur is een multifunctionele fosfaatester van myo-inositol met zes fosfaatgroepen. De opgegeven brutoformule is C6H18O24P6 en de molaire massa bedraagt 660,04 g/mol. In een waterige omgeving kunnen de fosfaatgroepen gedeeltelijk geïoniseerd zijn; daarbij ontstaat het fytaat-anion. Voor cosmetische formules is vooral het vermogen relevant om metaalionen te binden en zo hun invloed op de stabiliteit en productkwaliteit te beperken.

• Stofklasse: inositolhexafosfaat of fosfaatester van myo-inositol.
• INCI: Phytic Acid.
• Formule en massa: C6H18O24P6 en 660,04 g/mol.
• Functie in de formule: chelaatvormer die metaalionen bindt.
• Oorsprong van de grondstof: plantaardig of synthetisch; natuurlijke bronnen zijn onder meer maïsweekwater en rijstkaf.

Fytinezuur bestaat uit een myo-inositolskelet waaraan zes diwaterstoffosfaatgroepen zijn gebonden. De brutoformule is C6H18O24P6. De vele fosfaatgroepen kunnen gedeeltelijk geïoniseerd zijn; bij fysiologische pH is fytaat daardoor aanwezig als anion. Deze structuur verklaart het sterke vermogen om metaalionen te binden.

In cosmetica wordt chelaatvorming gebruikt voor een technische functie: door metaalionen te binden, kan hun ongewenste invloed op de stabiliteit en kwaliteit van het product worden beperkt. Een andere bron beschrijft fytinezuur als bestanddeel van huidverzorging met een antioxidatieve insteek en als mogelijke aanvullende exfoliant. Dit wijkt af van de primaire functie die in cosmetische databases wordt vermeld: chelaatvorming. Uitspraken over een cosmetisch effect moeten daarom niet alleen worden afgeleid uit de chemische structuur of een ingrediëntenlijst.

In een gerandomiseerd, dubbelblind, vehiculumgecontroleerd onderzoek werden 30 gezonde personen met minstens twee zonnevlekken opgenomen. Er werd een serum onderzocht met 10 procent L-ascorbinezuur en 2 procent fytinezuur, dat gedurende drie maanden tweemaal per dag op één lichaamszijde werd aangebracht; de andere zijde kreeg het vehiculum. De pigmentatie-index van de behandelde plekken nam af, terwijl deze aan de zijde met het vehiculum stabiel bleef; voor meerdere meetmomenten werden statistische verschillen gemeld. Omdat beide werkzame stoffen samen aanwezig waren, kan het resultaat niet aan fytinezuur alleen worden toegeschreven.

Tijdens het onderzoek werden bij 15 deelnemers 23 ongewenste voorvallen geregistreerd; zes daarvan, voornamelijk met een haloachtige depigmentatie, werden mogelijk in verband gebracht met het onderzochte product. De onderzoekers beoordeelden de formule als goed verdraagbaar, maar vonden grotere onderzoeken nodig om de resultaten te bevestigen en te vergelijken met bestaande behandelingen. Het onderzoek levert daarom beperkt bewijs voor een specifieke combinatie en niet voor alle producten met fytinezuur. Voor een zelfstandige beoordeling van de cosmetische voordelen van fytinezuur zijn de formule, concentratie en onderzoeksopzet bepalend.